Ομοφυλοφιλία και Tέχνη

Η ομοφυλοφιλία ως πηγή έμπνευσης στη νεότερη ελληνική τέχνη

Κάπου ο Γιάννης Τσαρούχης λέει ότι: «τίποτα δεν μπορεί να κρύψει κανείς στη ζωγραφική, ό,τι σου περάσει από το νου θα φανεί στη ζωγραφική σου. Η τέχνη είναι έκφραση ψυχής». Η φράση αυτή λειτουργεί ως κλειδί για να προσεγγίσουμε τη σχέση της τέχνης με την ανθρώπινη επιθυμία, τη σωματικότητα και τελικά την ίδια την ύπαρξη.

Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959). Αγόρι στο ύπαιθρο (1927)

Το αντρικό σώμα στη νεότερη ελληνική τέχνη

Η αλήθεια είναι ότι το αντρικό γυμνό κατέχει στη νεότερη ελληνική τέχνη μικρότερη θέση από εκείνη της αρχαίας Ελλάδας, αν και καλλιτέχνες όπως ο προαναφερθείς έδωσαν πραγματικά την ψυχή τους στην απεικόνιση του ανδρικού σώματος. Και όταν μιλάμε για αντρικό σώμα, δεν εννοούμε αποκλειστικά το γυμνό, αλλά όλη τη θεματογραφία που μπορεί να προκύψει από την αντρική φιγούρα.

Νικόλαος Γύζης (1842-1900). Σπουδή για τον Αρχάγγελο 13

Πορτρέτα, τοπία με ανθρώπινη παρουσία, μυθολογικά θέματα, αθλητισμός, σπουδές γυμνού – όλα συγκροτούν ένα ευρύ εικαστικό πεδίο όπου η αντρική μορφή λειτουργεί ως φορέας νοημάτων, πέρα από επιφανειακές αναγνώσεις.

Θέμα και ζωγραφική πράξη

Αλεξανδράκης Αλέξανδρος (1913-1968). Ανδρικό γυμνό (1949)

Στη ζωγραφική, το θέμα έρχεται συχνά σε δεύτερη μοίρα. Η πολλαπλότητα των προβλημάτων που καλείται να αντιμετωπίσει ο ζωγράφος είναι κοινή, είτε πρόκειται για τοπίο, είτε για νεκρή φύση, είτε για ανθρώπινη φιγούρα. Το αντρικό σώμα παραμένει ένα προσφιλές σημείο αναφοράς, ένα ορατό μέτρο, ανεξάρτητα από σεξουαλικές προτιμήσεις.

Ομοφυλοφιλία και πηγή έμπνευσης

Καλογιάννης Γιώργος. Γυμνό (1973) — Λάδι σε καμβά 100 × 50 εκ., Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.

Για τους ομοφυλόφιλους δημιουργούς, το αντρικό σώμα παραμένει συχνά μια σταθερή πηγή έμπνευσης – πολλές φορές και εμμονής. Όχι ως πρόκληση, αλλά ως ανάγκη έκφρασης, ως μέσο αυτογνωσίας και επαφής με τον εσωτερικό τους κόσμο.

Η εκπαίδευση και η σπουδή του γυμνού

Γιάννης Τσαρούχης (1910-1989). Μελέτη για το νεαρό Δαβίδ (1976) — Ελαιογραφία σε καμβά, Ιδιωτική συλλογή.

Σπάνια θα βρούμε Έλληνα καλλιτέχνη που να μην έχει ασχοληθεί με το αντρικό σώμα, έστω και περιστασιακά. Ακόμα και στο έργο ζωγράφων όπου κυριαρχεί η γυναικεία φιγούρα, όπως στον Γιάννη Μόραλη, οι σπουδές αντρικού γυμνού αποκαλύπτουν τόλμη και σχεδιαστική δύναμη.

Διαμαντής Διαμαντόπουλος. Εργάτες — Λάδι σε καμβά, 99 × 69 εκ., Ιδιωτική συλλογή.

Μοντερνισμός, μίμηση και απώλεια βάθους

Παπαδόπουλος Ανδρέας. Γυμνό (1968) — Λάδι σε καμβά 100 × 55 εκ., Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.

Επηρεασμένοι από το εξωτερικό, συχνά μιμούμαστε τάσεις χωρίς βαθύτερο εννοιολογικό υπόβαθρο, φοβούμενοι μήπως χαρακτηριστούμε παλαιομοδίτες. Κι όμως, όταν κουβαλάς μια ιστορία τέχνης χιλιάδων χρόνων, η πρωτοτυπία δεν βρίσκεται στη μίμηση, αλλά στη συνειδητή συνέχεια.

Η μορφή ως ελληνική σταθερά

Ράτσικας Δημήτριος. Γυμνό (1969) — Λάδι σε καμβά 100 × 50,5 εκ., Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.

Τέχνη για τον Έλληνα σημαίνει μορφή. Από τα μουσεία μέχρι τις εκκλησίες, η ανάγκη για εικονική απόδοση είναι αδιάλειπτη. Ο χριστιανισμός δεν θα μπορούσε να ριζώσει χωρίς να περάσει μέσα από αυτή την πολιτισμική ανάγκη.

Αφαίρεση και ελληνική ιδιοσυγκρασία

Παρθένη Χαρά. Γυμνό (1976) — Λάδι σε καμβά 100 × 50 εκ., Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελλάδα δεν ανέδειξε πολλούς μεγάλους αφαιρετικούς ζωγράφους. Ο Γιάννης Σπυρόπουλος αποτελεί εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα. Η μορφή, ακόμη και όταν αποδομείται, παραμένει παρούσα.

Το χρώμα ως δομικό στοιχείο

Βαλσάμος Αργύριος. Ανδρικό γυμνό με σπαθί (1940) — Λάδι σε καμβά 130 × 75 εκ., Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.

Όπως έλεγε και ο Ελ Γκρέκο, το χρώμα είναι σημαντικότερο από το σχέδιο. Το χρώμα διαμορφώνει τη μορφή, οργανώνει τον χώρο και φορτίζει το έργο με συνδηλώσεις που ξεπερνούν την απλή αναπαράσταση.

Η χειρονομιακή γραφή και η ανθρώπινη παρουσία

Χίντζογλου Γιώργης. Ανδρικό γυμνό (1937) — Λάδι σε καμβά 130,5 × 70,5 εκ., Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.

Η ανάγλυφη πινελιά, τα ίχνη της δημιουργικής διαδικασίας, η υλικότητα του έργου καθιστούν την ανθρώπινη παρουσία απτή. Ο καλλιτέχνης αφήνει πάνω στον καμβά ένα κομμάτι του εαυτού του, με επίγνωση της θνητότητάς του.

Αντρικό σώμα και υπαρξιακή ανάγνωση

Πάτσαρης Απόστολος. Ανδρικό γυμνό (1936) — Λάδι σε καμβά 120 × 70 εκ., Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.

Το αντρικό σώμα, γυμνό ή ντυμένο, λειτουργεί ως πεδίο ερμηνείας της ανθρώπινης ύπαρξης. Η ατομικότητα και η ιδιαιτερότητα προβάλλουν μέσα από τη μορφή, χωρίς ανάγκη εξωτερικών ετικετών.

Πέρα από την ιδιωτική ζωή

Παυλάκη-Ιωαννίδου Πόπη (Καλλιόπη). Σπουδή γυμνού (1932) — Λάδι σε καμβά 110,5 × 75 εκ., Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.

Η επιλογή των έργων που παρουσιάζονται εδώ έγινε πέρα από προσωπικές σεξουαλικές προτιμήσεις. Ο διαχωρισμός των ανθρώπων βάσει αυτών είναι αδιέξοδος. Ο καλλιτέχνης κρίνεται από το έργο του και μόνο.

Η τέχνη ως μοναδική διαδρομή

Πειρουνίδης Απόστολος (Άκης). Γυμνό (1971)

Η ιδιωτική ζωή δεν αφορά την ερμηνεία του έργου. Αυτό ανήκει στον δημόσιο χώρο της σκέψης και της αισθητικής. Όπως έλεγε ο Άγγελος Σικελιανός, η πορεία του ανθρώπου χαράσσεται «πέρα από τους κλειστούς δρόμους της γης».

Δημήτρης Λαλέτας (1964-2011). Σπουδή γυμνού

Το ποστ περιέχει ένα μικρό μέρος φωτογραφιών απο τη δημοσίευση του Gay Ekfansi

Δες επίσης

Η Σεξουαλική Ζωή στην Αρχαία Αίγυπτο

Σεξουαλικότητα και Πορνεία στην Αρχαία Αίγυπτο

Ο σουρεαλισμός στη γυμνή τέχνη

Αξιοσημείωτα έργα σουρεαλιστικής γυμνής τέχνης