Το ανδρικό γυμνό στη νεοελληνική ζωγραφική: οι ακαδημαϊκές απαρχές (19ος αιώνας – αρχές 20ού)
Το ανδρικό γυμνό στη νεοελληνική ζωγραφική εμφανίζεται αρχικά όχι ως αφήγηση ή συμβολισμός, αλλά ως «μάθημα». Πρόκειται για μια συστηματική άσκηση πάνω στην ανατομία, τον όγκο, τον τονισμό και τη στάση του σώματος – έναν βασικό μηχανισμό εκπαίδευσης πριν την προσωπική έκφραση.
Στις σχολές και στα εργαστήρια του 19ου αιώνα, η μελέτη της ανθρώπινης μορφής λειτουργεί ως θεμέλιο της δεξιοτεχνίας: το σώμα γίνεται μέτρο, κανόνας και δοκιμασία. Μέσα από τη σπουδή του γυμνού, ο ζωγράφος μαθαίνει να ελέγχει τη γραμμή, τη μάζα και τη σχέση φωτός και σκιάς.
Σε αυτό το πρώτο μέρος συγκεντρώνονται έργα που δείχνουν ακριβώς αυτή την αφετηρία: από ακαδημαϊκές σπουδές και σχέδια μέχρι ελαιογραφίες που διατηρούν την πειθαρχία της τάξης, ενώ παράλληλα ανοίγουν δρόμους για πιο προσωπικές γραφές.
Παρακάτω παρουσιάζεται μια επιλογή έργων (τέλη 19ου – αρχές 20ού αιώνα), όπου το ανδρικό σώμα αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο παρατήρησης και τεχνικής ακρίβειας: γραμμή, μάζα, τόνος και υλικότητα. Κάθε έργο συνοδεύεται από σύντομη αναφορά στη σημασία του για την εξέλιξη του θέματος.
Άγνωστος — Σπουδή γυμνού ανδρός καθήμενου (1891)
Λάδι σε καμβά, 142 × 92,5 εκ. Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.
Η «καθαρή» ακαδημαϊκή γλώσσα: σταθερή φόρμα, προσεγμένος τονισμός και έμφαση στη δομή του κορμού. Ένα υπόδειγμα της σχολικής παράδοσης που διαμόρφωσε γενιές ζωγράφων.
Γεώργιος Ιακωβίδης — Ο Αλήτης (1875)
Λάδι σε καμβά, 101 × 74 εκ. Ιδιωτική Συλλογή.
Αν και δεν πρόκειται για σπουδή γυμνού, το έργο αποκαλύπτει την ακαδημαϊκή προσέγγιση στο σώμα και τον χαρακτήρα, προετοιμάζοντας το βλέμμα για τη μελέτη της ανθρώπινης μορφής.
Διαλεισμάς Ιωάννης — Ανδρικό γυμνό (1905)
Λάδι σε καμβά, 90 × 135 εκ. Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.
Η μετάβαση από το αυστηρά σχολικό στο πιο ζωγραφικό ύφος: ανατομική ακρίβεια σε συνδυασμό με αυξανόμενη υλικότητα της επιφάνειας.
Φρυδάς Ζέφυρος — Ανδρικό γυμνό (1899)
Λάδι σε καμβά, 184 × 72 εκ. Συλλογή: Α.Σ.Κ.Τ. © Α.Σ.Κ.Τ.
Έμφαση στη σιλουέτα και στην αρχιτεκτονική της μορφής, σε διάλογο με τα ιδεώδη της κλασικής παράδοσης.
Συμεών Σαββίδης — Ανδρικό γυμνό
Μολύβι σε χαρτί, 57,5 × 38 εκ.
Η λιτότητα της γραμμής υπενθυμίζει ότι η ακαδημαϊκή εκπαίδευση ξεκινά από το σχέδιο πριν περάσει στην ελαιογραφία.
Οι σπουδές αυτές δεν αποτελούν απλώς ασκήσεις τεχνικής· λειτουργούν ως το αναγκαίο υπόβαθρο πάνω στο οποίο θα χτιστούν, στις επόμενες δεκαετίες, πιο ελεύθερες και εσωτερικές προσεγγίσεις του ανδρικού σώματος.
Η ακαδημαϊκή προσέγγιση του ανδρικού γυμνού στη νεοελληνική ζωγραφική δεν εξαντλείται στην τεχνική αρτιότητα. Μέσα από τη σπουδή του σώματος διαμορφώνεται ένα οπτικό λεξιλόγιο που θα επιτρέψει, αργότερα, τη μετάβαση από τον κανόνα στην προσωπική ερμηνεία και από την άσκηση στην έκφραση.
Καθώς ο 20ός αιώνας προχωρά, το ανδρικό σώμα παύει σταδιακά να λειτουργεί μόνο ως αντικείμενο μέτρησης και μετατρέπεται σε φορέα έντασης, ψυχολογίας και καλλιτεχνικής αναζήτησης. Οι βάσεις όμως αυτής της εξέλιξης βρίσκονται στα έργα που προηγήθηκαν — στις σπουδές, στα εργαστήρια και στην ακαδημαϊκή πειθαρχία.
Σχολιάστε με όποιο όνομα θέλετε: ανώνυμα, με ψευδώνυμο, με το όνομα του καλύτερου πρωθυπουργού που αυτή τη στιγμή εξατμίζει 💸 τα κονδύλια, με το όνομα της πεθεράς σας σε κατάσταση μόνιμης κρίσης 🧨 ή με κάτι που μόλις σας είπε το μον αμουρ σας💃.
Πετάξτε το σκατουλάκι σας εδώ 💩 — είναι ο μόνος χώρος που δεν θα το διαβάσει αλγόριθμος, ψυχολόγος ή εισαγγελέας (λέμε τώρα).
Μπορεί να απαντήσουμε. Μπορεί να κάνουμε πως απαντήσαμε. Μπορεί να σας αγνοήσουμε με πάθος 😈.
Κι αν τελικά σας γράψουμε εκεί που μας γράφουν διαχρονικά οι σωτήρες της πατρίδας, συγχαρητήρια 🎖️: μόλις κερδίσατε μια τιμητική θέση στο πάνθεον του μπλογκ, ανάμεσα σε θρυλικά μπινελίκια, αποτυχημένες ελπίδες και ιδέες που θα έπρεπε να είχαν μείνει προσχέδια.
🖤Λατρεύουμε τα μπινελίκια — και ιδίως αυτά που τρώγονται.🔥.
Χαβ ε νάις ντέι. (ή ό,τι τέλος πάντων). 💋